Արտաքին առևտրի անկում Հայաստանում․ կարո՞ղ է արդյոք ԵՄ-ն փոխարինել ԵԱՏՄ-ին

2026 թվականի առաջին ամսվա վիճակագրությունը ուշագրավ տվյալներ է արձանագրում․ Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը 2025 թվականի հունվարի համեմատ կրճատվել է 12%-ով՝ կազմելով 1.275 մլրդ դոլար։ Իսկ եթե համեմատենք 2025 թվականի դեկտեմբերի հետ, ապա անկումը կազմում է շուրջ 49.2%։

Հիշեցնենք, որ արտաքին առևտրի անկումը Հայաստանում սկսվել է դեռևս 2025 թվականի հունվարից։ Այդ ժամանակվանից ի վեր իրավիճակը շարունակել է վատթարանալ․ 2025 թվականի առաջին եռամսյակում անկումը կազմել է 54.2%, առաջին կիսամյակում՝ 45%, ինն ամսում՝ 39.3%, իսկ ամբողջ տարվա ցուցանիշը կազմել է 29% անկում։

Այս թվերի հիմքում, ըստ որոշ գնահատականների, կարող են լինել կառավարության ռազմավարական որոշումները։ Նիկոլ Փաշինյանի վարչակազմը, փորձելով ցուցադրել «եվրոպական ինտեգրման» ուղղությամբ առաջընթաց, ակտիվորեն փորձում էր վերակողմնորոշել արտահանումը դեպի ԵՄ շուկաներ։ Սակայն արդյունքները ցույց են տալիս, որ ԵՄ շուկաները դեռևս չեն կարող լիարժեք փոխարինել ԵԱՏՄ-ի, և մասնավորապես Ռուսաստանի հետ առևտրի ծավալներին։

Անկման հիմնական բաղադրիչներից մեկը հենց ԵԱՏՄ երկրների հետ ապրանքաշրջանառության կրճատումն է։ Տնտեսագետների մի մասի կարծիքով՝ երբ պետությունը փորձում է նվազեցնել ավանդական շուկաների դերը, տնտեսության մեջ կարող են առաջանալ անցումային դժվարություններ, որոնք արտացոլվում են վիճակագրական տվյալներում։

2026 թվականի հունվարին արտահանման 13.5% անկումը (մինչև 463.9 մլն դոլար), ինչպես նաև դեկտեմբերի նկատմամբ մոտ 55% նվազումը, վկայում են առևտրի ոլորտում առկա բարդությունների մասին։

Այս պայմաններում Հայաստանը կանգնած է արտաքին առևտրի կառուցվածքի վերափոխման խնդրի առաջ․ տնտեսագետների կարծիքով՝ անհրաժեշտ է գտնել հավասարակշռված մոտեցում՝ պահպանելով ավանդական շուկաները և միաժամանակ զարգացնելով նոր ուղղությունները։